हरभरा हा भारतातील रब्बी हंगामातील प्रमुख कडधान्यांपैकी एक मानला जातो आणि त्याची लागवड मोठ्या प्रमाणावर केली जाते.
पुढे वाचा
'चना', 'काळा हरभरा' किंवा 'काबुली चना' म्हणूनही ओळखले जाणारे हे पीक; त्याच्या उच्च पौष्टिक मूल्य आणि बाजारातील जोरदार मागणीमुळे अधिकाधिक महत्त्वाचे ठरत आहे. जमिनीची सुपीकता वाढवण्याची क्षमता असल्यामुळे, शेती क्षेत्रात या पिकाचे महत्त्व आणखीच वाढते. कमी खर्चिक पीक असूनही, ज्याला अत्यंत कमी सिंचनाची आवश्यकता असते, असा हा हरभरा शेतकऱ्यांना चांगला नफा मिळवून देतो. हरभऱ्याच्या लागवडीमुळे लहान आणि मोठे—अशा दोन्ही प्रकारच्या शेतकऱ्यांना अधिक स्थिर उत्पन्न मिळवणे शक्य झाले आहे.
कमी वाचा
वॉटरिंग
मीडियम
फर्टिलाइजेशन
18 kg Urea/ha, 101 kg SSP/ha, 27 kg MOP/ha
तापमान
25 to 35 °C
पीएच वैल्यू
6.5 - 7.8
सूर्यप्रकाश
मीडियम
लेबर
मीडियम
हार्वेस्टिंग
मशीन और मैन्युअल
कल्टीवेशन
मैन्युअल
कृषी बातमी
कृषी बातमी
नवीन वाण, अचूक पेरणी तंत्र, संतुलित पोषक तत्वांचा वापर आणि आधुनिक शेती यंत्रसामग्रीच्या मदतीने पिकांच्या उत्पन्नात मोठ्या प्रमाणात वाढ झाली आहे. हा लेख शेतकऱ्यांसाठी त्यांचे उत्पादन अधिक उत्पादक आणि उत्तम दर्जाचे बनवण्यासाठी एक संपूर्ण, टप्प्याटप्प्याने मार्गदर्शन करणारा आहे. शेतकरी पिकांचे फायदे, प्रजनन याबद्दल माहिती मिळवू शकतात आणि त्यांच्या रोपांच्या विकासाच्या तंत्रात सुधारणा करू शकतात.
हे आहेरब्बी हंगामातील भारतातील प्रमुख कडधान्य पिकांपैकी हे एक आहे. शेतकरी हे पीक कमी खर्चात आणि कमीतकमी सिंचनाखाली घेतात. या पिकाला नेहमीच मागणी असते. हे पीक लावल्याने शेतकऱ्यांच्या जमिनीतील नायट्रोजन स्थिरीकरण आणि सुपीकता देखील सुधारते.
चे उत्पादनचणा पीकसुधारित वाणांचा परिचय, आधुनिक पेरणी पद्धतींचा अवलंब, संतुलित पोषक तत्वे आणि वेळेवर तण नियंत्रण यामुळे वाढ झाली आहे. जर तुम्ही सुरुवात करण्याची योजना आखत असाल तरपीक शेतीहे मार्गदर्शक फायदेशीर ठरेल. चला, आपण पीक लागवडीचा तपशील एक-एक करून जाणून घेऊया.
हेहे रब्बी पीक असून थंड हवामानात त्याची वाढ उत्तम होते. पेरणीची वेळ ठिकाणानुसार बदलते.
पेरणीची वेळ:
पेरणी उशिरा केल्यास उत्पन्न घटते आणि खूप लवकर केल्यास कीड व रोगांचा प्रादुर्भाव वाढतो. तज्ञांच्या मते, शेतकऱ्यांनी योग्य वेळी पेरणी करावी आणि पेरणीपूर्वी जमिनीत पुरेसा ओलावा असल्याची खात्री करावी.हरभरा लागवड.
शेतकऱ्यांनी प्रमाणित निवडावेचणाचांगल्या उत्पादनासाठी बियाण्यांचे विविध प्रकार, संकरित चणा बियाणे, किंवा प्रदेश-विशिष्ट पर्याय. दोन्ही देशी (काळे चणे) आणि काबुली (पांढरे चणे) हे लोकप्रिय प्रकार आहेत.
देशी (काळे/तपकिरी) प्रकार:
JG 63, JG 191, BG 372, BG 256, BG 203, RGG 42, WG 41, ICCV 10, ICCC 37
काबुली चना (पांढरा) वाण:
KAK 2, KAK 1, CHAK 12, CHAK 13, विराट, GK 1, BG 1053, काबुली 1002, 1025, 1105
बाजारभावांसाठीकाबूलचणे चांगले असतात, पण ते तापमानाला संवेदनशील असल्यामुळे जास्त काळ काळजीपूर्वक व्यवस्थापन करणे आवश्यक असते.पिकाचा कालावधी...
बियाण्याचे प्रमाण वाण आणि दाण्याच्या आकारावर अवलंबून असते. शेतकरी पिकाच्या प्रकारानुसार शेतीसाठी हरभऱ्याच्या बिया, बियाणे किंवा हरभऱ्याच्या बियाण्यांच्या विविध जाती वापरू शकतात.
बियाण्यांची संख्या:
पेरणीचे अंतर:
पेरणीहरभरा बियाणेड्रिल किंवा सीड ड्रिल वापरणे अत्यंत प्रभावी आहे. या पद्धतीमुळे बियाणे समान रीतीने पेरले जाते, उगवण चांगली होते आणि वेळ व श्रम या दोन्हींची बचत होते.हरभरा पीकलागवडआणिचणे वाढवणे...
पारंपारिक पेरणी पद्धत (कुहनी/साबली):
लहान शेतकऱ्यांसाठी योग्य, पण जास्त वेळ लागतो.
बियाण्यांवर प्रक्रिया करण्यासाठीचणा पीकहे आवश्यक आहे कारण:
हे पीकशेंगावर्गीय पीक असल्याने त्याला कमी नायट्रोजनची आवश्यकता असते आणि संतुलित खताची मात्रा खालीलप्रमाणे आहे:
संतुलित खताची मात्रा (प्रति हेक्टर):
|
खत |
प्रमाण |
टीप |
|
डीएपी |
१०० किलो |
एसएसपीचा वापर पर्याय म्हणून केला जाऊ शकतो |
|
एसएसपी |
२५०–३०० किलो |
फॉस्फरस आणि सल्फरचा चांगला स्रोत |
|
सल्फर |
२०-२५ किलो |
दाणे भरण्याचे प्रमाण आणि उत्पन्न वाढवते |
|
जस्त |
१० किलो |
सूक्ष्मपोषक तत्वांच्या पुरवठ्यासाठी आवश्यक |
सेंद्रिय खते आणि जैविक खते (प्रति हेक्टरी):
|
सेंद्रिय/जैविक खत |
प्रमाण |
उद्देश |
|
चांगल्या प्रकारे कुजलेले शेण |
५-८ टन |
मातीची रचना सुधारते |
|
रायझोबियम + पीएसबी |
४-५ किलो |
नायट्रोजन स्थिरीकरण आणि फॉस्फरसची उपलब्धता वाढवते |
फॉस्फरस मुळे मजबूत करतो आणि दाणे भरण्यास मदत करतो.
तणांवर बारकाईने लक्ष ठेवण्यासाठी पहिले ३० ते ४० दिवस आवश्यक आहेत.
रासायनिक पद्धती:
यांत्रिक पद्धती:
तण नसल्यामुळे वनस्पतींना पुरेसे अन्न, सूर्यप्रकाश आणि हवा मिळते, ज्यामुळे त्यांची निरोगी वाढ होते आणि भरपूर उत्पन्न मिळते.
अतिरिक्त पाण्यामुळे रोगांचा प्रसार होतो, म्हणून योग्य बुरशीनाशकाचा वापर करण्यासारखे प्रतिबंधात्मक उपाय योजले पाहिजेत.चणा पीकआवश्यक आहेत.
|
सिंचन |
वेळ/टप्पा |
महत्त्व |
|
पहिला |
पेरणीनंतर ३०-३५ दिवसांनी |
रोपाच्या सुरुवातीच्या वाढीस आणि मुळांच्या विकासास मदत करते |
|
दुसरा |
फुलांचा टप्पा |
फुले आणि शेंगांची निर्मिती सुधारते |
|
तिसरा |
धान्याचे सारण |
दाणे भरण्यास आणि अंतिम उत्पादनास मदत करते |
अति पाणी ही एक आपत्ती आहे, ज्यामुळे केवळ घरेच पडत नाहीत, तर रोगराईही वाढते.
हरभऱ्याच्या लागवडीत कमी खर्च, कमीतकमी सिंचन आणि मर्यादित देखभालीची आवश्यकता असल्याने, त्यातून उत्तम उत्पन्न मिळू शकते. याचे यश योग्य वेळी पेरणी करणे, दर्जेदार वाणांचा वापर करणे, खतांचा योग्य वापर करणे आणि योग्य वेळी पाणी देणे यावर अवलंबून असते. तणांवर योग्य नियंत्रण ठेवल्यास, शेतकरी प्रति हेक्टरी १५-२० क्विंटल पीक सहजपणे घेऊ शकतात.
हेचणा पीकजमिनीला सुपीक बनवते, जे पुढील पिकांसाठी फायदेशीर ठरेल. प्रगत पद्धती आणि वैज्ञानिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून शेतकरी आपले उत्पन्न मोठ्या प्रमाणात वाढवू शकतात.
जेव्हा पाने पिवळी पडतील आणि दाणे कडक होतील, तेव्हा तुमच्या पिकाची कापणी करा. पीक ५-७ दिवस उन्हात वाळवा, नंतर त्याची मळणी करा आणि जेव्हा ओलावा १०% पेक्षा कमी असेल तेव्हा दीर्घकालीन साठवणुकीसाठी ते साठवून ठेवा.
योग्य व्यवस्थापनाखाली:
नवीन वाण आणि शास्त्रीय पद्धतींमुळे उत्पादनात आणखी वाढ होऊ शकते.
साठवणूक करताना लक्षात ठेवण्यासारखे मुद्दे:
वापरलेल्या साधनांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश आहे:
या साधनांमुळे श्रम कमी होतात आणि पिकाची गुणवत्ता सुधारते.
३५ ते ५० एचपी क्षमतेचे ट्रॅक्टर सर्वोत्तम असतात. लोकप्रिय मॉडेल्समध्ये खालील मॉडेल्सचा समावेश आहे:
हे ट्रॅक्टर मशागत, पेरणी आणि मळणीची कामे सहजपणे करतात.
ट्रॅक्टर जंक्शनच्या माध्यमातून, तुम्ही शेतीसाठी उपयुक्त असलेल्या दोन ट्रॅक्टर्सची तुलना करून सर्वोत्तम पर्याय निवडू शकता.
ज्या शेतकऱ्यांना नवीन ट्रॅक्टर घेणे परवडत नाही, त्यांना ट्रॅक्टर जंक्शनवर उत्तम दर्जाचे वापरलेले ट्रॅक्टर मिळू शकतात. अधिक माहिती वेबसाइटवर उपलब्ध आहे.
ट्रॅक्टर जंक्शन ईएमआयवर ट्रॅक्टर खरेदी करण्याची सुविधा देखील उपलब्ध करून देते:
स्थानिक हवामान आणि आर्द्रतेच्या परिस्थितीनुसार, पेरणीसाठी ऑक्टोबरच्या शेवटच्या आठवड्यापासून ते नोव्हेंबरच्या मध्यापर्यंतचा काळ सर्वोत्तम असतो.
जास्त उत्पन्न देणाऱ्या हरभऱ्याच्या जातींमध्ये देशी प्रकारांसाठी बीजी-२५६, बीजी-३७२, जेजी-६३ आणि धनोन-१, तर काबुली प्रकारांसाठी काक-२, आयसीसीव्ही-१०, पीजी-५ आणि बीजी-१०५३ यांचा समावेश आहे.
देशी चण्याच्या बियाण्याची गरज प्रति एकर २५-३० किलो असते, तर काबुली चण्याच्या बियाण्याची गरज प्रति एकर ३५-४० किलो असते.
सीड ड्रिल किंवा झिरो-टिल ड्रिलने पेरणी केल्यास एकसमान खोली साधण्यास आणि चांगले उगवण होण्यास मदत होते.
पेरणीनंतर २-३ दिवसांच्या आत १ लिटर पेंडिमेथालिनची फवारणी करा आणि ३०-३५ दिवसांनंतर हलकी तण काढणी करा.
ही खते प्रति एकर ४०-४५ किलो डीएपीमध्ये १०-१५ किलो एमओपी मिसळून तयार केली जातात. रायझोबियम आणि पीएसबी ही जैविक खते वनस्पतीला अधिक पोषक तत्वे शोषून घेण्यास मदत करतात.
चांगल्या उत्पन्नासाठी पिकाला फक्त १-२ वेळा पाणी देण्याची गरज असते, शक्यतो फुलोरा आणि दाणे भरण्याच्या अवस्थेत.
प्रक्रिया केलेले बियाणे वापरून, संतुलित खते देऊन आणि रोगप्रतिकारक वाणांची निवड करून मर रोग, पानांवरील ठिपके आणि राखाडी बुरशी या रोगांवर नियंत्रण मिळवता येते.
झाडे पिवळी पडली असतील आणि शेंगा ९० टक्के सुकल्या असतील, तेव्हा काढणी करण्याची ती सर्वोत्तम वेळ असते.
प्रगत पद्धतींच्या वापरामुळे, उत्पादन प्रति एकर १२-१५ क्विंटलपर्यंत पोहोचू शकते, ज्यामध्ये देशी वाणांचे उत्पादन प्रति एकर ८-१० क्विंटल आणि काबुली वाणांचे उत्पादन प्रति एकर ७-९ क्विंटल असते.