भारतातील व्यावसायिक शेती म्हणजे केवळ घरगुती वापरासाठी नव्हे तर बाजारात विकण्यासाठी पिके घेणे. कृषी आणि शेतकरी कल्याण विभागाच्या मते, २०२२-२३ मध्ये भारताचे व्यावसायिक पीक उत्पादन ४८७.४१ लाख टनांपर्यंत पोहोचले.
पुढे वाचा
२०२४ मध्ये भारतीय शेती बाजारपेठेचे मूल्य ३०,३१४.१ अब्ज रुपये होते आणि २०३३ पर्यंत ते ६६,२७०.७ अब्ज रुपये होण्याची अपेक्षा आहे. या पृष्ठावर, तुम्हाला व्यावसायिक शेतीचे प्रकार, प्रमुख पिके, तंत्रे आणि फायदे याबद्दल तपशीलवार माहिती मिळेल.
कमी वाचा
कृषी बातमी
कृषी बातमी
कृषी बातमी
कृषी बातमी
कृषी बातमी
कृषी बातमी
कृषी बातमी
कृषी बातमी
कृषी बातमी
कृषी बातमी
कृषी बातमी
कृषी बातमी
कृषी बातमी
कृषी बातमी
कृषी बातमी
व्यावसायिक शेती ही एक प्रकारची शेती आहे ज्यामध्ये आर्थिक/व्यावसायिक दृष्टिकोनातून पिके घेतली जातात. व्यावसायिक शेतीमध्ये, मोठ्या प्रमाणात उत्पादनासाठी मोठ्या क्षेत्रावर नवीनतम तंत्रज्ञान, कृषी यंत्रसामग्री, खत, बियाणे आणि रासायनिक खतांचा वापर करून व्यावसायिक पिके घेतली जातात. भारतातील व्यावसायिक शेती व्यवसाय हा यशस्वी आणि फायदेशीर व्यवसायांपैकी एक मानला जातो.
भारतात मोठ्या प्रमाणात व्यावसायिक शेती केली जाते कारण त्याची मागणी जास्त असते. फायदेशीर असले तरी, त्यात बाजारभावातील चढ-उतार आणि दुष्काळ किंवा पूर यांसारख्या पर्यावरणीय आव्हानांसारखे धोके असतात. याचा एकूण उत्पादन आणि नफ्यावर परिणाम होऊ शकतो.
व्यावसायिक शेतीचे प्रकार काय आहेत?
व्यावसायिक शेती शेती प्रामुख्याने पाच श्रेणींमध्ये विभागली जाऊ शकते.
१. व्यावसायिक धान्य शेती: या पद्धतीत, शेतकरी विस्तृत क्षेत्रावर धान्य पिकवतात आणि बाजारात त्याचा व्यापार करतात. गहू, मका, कापूस, तंबाखू आणि ऊस ही मुख्य व्यावसायिक धान्य पिके आहेत.
२. लागवड शेती: या प्रकारच्या शेतीमध्ये मोठ्या प्रमाणात व्यावसायिक पिकांची लागवड समाविष्ट असते ज्यांना दीर्घ वाढीचा कालावधी आणि विशिष्ट हवामान आवश्यक असते. लागवड शेतीमध्ये नारळ, चहा, कॉफी, कोको, रबर, डिंक, केळी इत्यादी प्रमुख व्यावसायिक पिके आहेत.
३. मिश्र शेती: मिश्र शेती पद्धतीमध्ये पिकांची लागवड आणि पशुपालन यांचा समावेश आहे. मका, ओट्स आणि बार्ली सारखी पिके पशुधनासाठी चारा म्हणून घेतली जातात.
४. सघन व्यावसायिक शेती: या प्रकारची व्यावसायिक शेती अधिक कामगार, खते आणि आधुनिक साधनांचा वापर करून लहान क्षेत्रातून उच्च उत्पादन मिळविण्यावर लक्ष केंद्रित करते. जिथे जमीन मर्यादित आहे परंतु मागणी जास्त आहे अशा शहरांजवळ हे सामान्य आहे.
५. व्यापक व्यावसायिक शेती: ही पद्धत प्रति एकर कमी इनपुट असलेल्या मोठ्या जमिनीवर केली जाते. ती यंत्रांवर अधिक अवलंबून असते आणि जिथे जमीन सहज उपलब्ध आणि परवडणारी असते तिथे वापरली जाते.
खालील राज्ये मोठ्या प्रमाणात व्यावसायिक शेतीसाठी ओळखली जातात, गहू, तांदूळ, कापूस आणि ऊस यांसारखी प्रमुख पिके घेतात.
|
पंजाब |
पश्चिम बंगाल |
|
महाराष्ट्र |
उत्तर प्रदेश |
|
हरियाणा |
बिहार |
|
तामिळनाडू |
—- |
व्यावसायिक शेती अनेक फायदे देते जे उत्पादकता आणि नफा वाढविण्यास मदत करतात. मोठ्या प्रमाणात उत्पादनासह, ते स्थानिक आणि जागतिक स्तरावर पिकांची वाढती मागणी पूर्ण करण्यास मदत करते. याव्यतिरिक्त, ते रोजगाराच्या संधी निर्माण करते आणि ग्रामीण भागात आर्थिक वाढीला चालना देते. या शेतीचे काही फायदे येथे आहेत:
|
व्यावसायिक शेतीचे फायदे |
|
|
कृषी उत्पादकता वाढवते |
ग्रामीण भागात रोजगाराच्या संधी निर्माण होतात |
|
जागतिक व्यापार आणि निर्यात बाजारांना समर्थन देते |
शेतीतील तांत्रिक प्रगतीला प्रोत्साहन देते |
ट्रॅक्टर जंक्शनवर, तुम्हाला भारतातील प्रमुख पिके, शेतीचे हंगाम, बातम्या आणि व्यावसायिक शेतीवरील अपडेट्सबद्दल माहिती मिळेल. येथे, तुम्ही व्यावसायिक शेती प्रणाली, तिच्या पद्धती, फायदे आणि शेती तंत्रांचा शोध घेऊ शकता.
पंजाब हे व्यावसायिक शेतीसाठी सर्वात प्रसिद्ध राज्यांपैकी एक आहे.
ऊस, कापूस, गहू, तांदूळ आणि चहा ही शीर्ष ५ व्यावसायिक पिके आहेत.
ही शेती प्रामुख्याने बाजारात पिके विकण्यासाठी आणि नफा मिळविण्यासाठी केली जाते.
निर्वाह शेती ही कुटुंबाच्या वापरासाठी आहे, तर व्यावसायिक शेती ही पिके विकण्यासाठी आहे.
व्यावसायिक धान्य शेती, वृक्षारोपण शेती, मिश्र शेती, सघन शेती आणि व्यापक शेती.
याला कृषी-व्यवसाय किंवा बाजार-केंद्रित शेती असेही म्हणतात.
ती आधुनिक साधनांचा वापर करते, मोठ्या जमिनीवर पिके घेते आणि नफा मिळवण्याचे उद्दिष्ट ठेवते.
हो, जास्त पिकांची मागणी आणि सुधारित पद्धतींमुळे ती फायदेशीर आहे.
चहा, कॉफी, नारळ, रबर आणि केळी ही सामान्य वृक्षारोपण पिके आहेत.
ते ग्रामीण भागात उत्पादन, उत्पन्न वाढवते आणि रोजगार निर्माण करते.